1 listopada 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
POChP - Medycyna Praktyczna: Lekarze pacjentom
medycyna praktyczna dla pacjentów

Gazometria i pulsoksymetria

Data utworzenia: 20.08.2010
Ostatnia modyfikacja: 26.03.2012
Gazometria i pulsoksymetria

Badania te służą ocenie wydolności oddechowej – wykryciu niewydolności oddechowej i ocenie skuteczności jej leczenia. Są wykorzystywane w warunkach pomocy doraźnej oraz w diagnostyce planowej.

Gazometria

Gazometria to ocena prężności gazów oddechowych (tlenu i dwutlenku węgla) we krwi. Badanie powinno być wykonywane z krwi tętniczej (czyli pobranej z tętnicy). Niestety, pobranie krwi z tętnicy nie jest proste, dlatego niekiedy używa się tzw. krwi włośniczkowej arterializowanej (pobieranej zwykle z opuszki palca). Należy podkreślić, że może to prowadzić do zafałszowań (szczególnie wyniku prężności dwutlenku węgla), dlatego mimo wszystko powinno się używać krwi tętniczej.

Technika pobrania krwi

Krew zwykle pobiera się z tętnicy promieniowej – jednej z dwóch tętnic dochodzących do dłoni. Badanie powinno być poprzedzone prostą oceną ukrwienia dłoni, przeprowadzoną przez lekarza. Powierzchnia skóry w miejscu nakłucia (okolice nadgarstka po stronie kciuka) jest odkażana. Osoba wykonująca badanie nakłuwa tętnicę cienką igłą ze strzykawką. Nakłucie nie jest łatwe i nie zawsze się udaje, czasami potrzebna jest więcej niż jedna próba. Zabieg jest nieprzyjemny i może być bolesny. Ważne, by podczas badania trzymać rękę nieruchomo. Żeby zapobiec powstaniu krwiaka w miejscu nakłucia, po badaniu trzeba mocno przyciskać opatrunek do miejsca pobrania przez kilka minut.

REKLAMA

Wynik gazometrii dostępny jest po kilku minutach a ocenie podlegają następujące parametry:

  • odczyn krwi (pH)
  • stężenie parcjalne tlenu i dwutlenku węgla
  • zawartość wodorowęglanów (HCO3)
  • tzw. nadmiar zasad (BE)

W ocenie wydolności oddechowej najważniejsza jest ocena prężności gazów oddechowych. Ciśnienie parcjalne tlenu (paO2) mniejsze niż 60 mm Hg świadczy o niewydolności oddechowej i zwykle jest wskazaniem do tlenoterapii. Jeżeli badanie jest wykonywane u chorego w stanie stabilnym, poza okresem zaostrzeń, paO2 mniejsze niż 55 mm Hg jest wskazaniem do tlenoterapii przewlekłej, natomiast u chorych z paO2 55—60 mm Hg tlenoterapia przewlekła jest wskazana w razie współistnienia nadciśnienia w tętnicy płucnej, poliglobulii (zwiększonej liczby krwinek czerwonych) lub niewydolności prawej komory serca.

Drugim ważnym parametrem jest ciśnienie parcjalne dwutlenku węgla. Jego zmniejszenie świadczy o hiperwentylacji, czyli zbyt częstym i głębokim oddychaniu - u chorych na POChP zwykle towarzyszy zmniejszeniu ciśnienia parcjalnego tlenu.

Hiperwentylacja jest mechanizmem adaptacyjnym – płuca pacjenta w warunkach spoczynkowych nie są w stanie zapewnić odpowiedniego stężenia tlenu we krwi, dlatego konieczne jest przyspieszenie i pogłębienie oddychania dla utrzymania jego odpowiedniej ilości, co skutkuje zmniejszeniem stężenia dwutlenku węgla. Bardziej niebezpiecznym zjawiskiem jest zwiększenie ciśnienia parcjalnego dwutlenku węgla, które świadczy o całkowitej niewydolności oddechowej. Zjawisko to stwierdza się w zaostrzeniach POChP i u niektórych chorych na bardzo ciężką POChP.

Znaczne zwiększenie stężenia dwutlenku węgla jest niebezpieczne dla życia i może doprowadzić do tzw. śpiączki hiperkapnicznej, czyli utraty przytomności z powodu dużego stężenia dwutlenku węgla. Stan ten wymaga intubacji dotchawiczej i wentylacji mechanicznej. Zwiększenie stężenia dwutlenku węgla u chorego z zaostrzeniem POChP wymaga ostrożności w podawaniu tlenu (zbyt duża podaż tlenu jest u tych pacjentów niebezpieczna, bo może zahamować napęd oddechowy) a u chorych, u których postępowanie zachowawcze nie wystarcza, wskazana jest wentylacja mechaniczna (najczęściej nieinwazyjna). Przewlekłe zwiększenie stężenia dwutlenku węgla we krwi stwierdza się u najciężej chorych; wskazana jest wówczas duża ostrożność w prowadzeniu domowej tlenoterapii (trzeba ściśle przestrzegać zalecanego przez lekarza przepływu tlenu).

Pulsoksymetria

Jest to nieinwazyjna metoda oceny zawartości tlenu we krwi. Badanie opiera się na ocenie stopnia wysycenia tlenem hemoglobiny (czerwonego barwnika krwinek czerwonych, przenoszącego tlen). Wynik badania to odsetek hemoglobiny związanej z tlenem.

Badanie nie wymaga specjalnego przygotowania (poza ewentualnym usunięciem lakieru z paznokcia) i jest bezbolesne.

Pulsoksymetr z ekranem i czujnikiem na palec
Ryc. Pulsoksymetr z ekranem i czujnikiem na palec

Najważniejszą częścią pulsoksymetru jest klips zakładany najczęściej na palec (niektóre urządzenia składają się z samego klipsa z małym wyświetlaczem). Wewnątrz klipsa znajduje się dioda emitująca światło o określonej długości, które w różnym stopniu jest pochłaniane przez hemoglobinę związaną z tlenem i odtlenowaną.

Prawidłowa wartość wysycenia (saturacji) hemoglobiny tlenem (SaO2) to 95—98% (w czasie podawania tlenu wartości mogą sięgać 100%). Wartości zdecydowanie nieprawidłowe, świadczące o niewydolności oddechowej u chorego na POChP to SaO2 <90% (odpowiada to ciśnieniu parcjalnemu tlenu w gazometrii <60 mm Hg).

Badanie jest wykorzystywane przy podejrzeniu niewydolności oddechowej u chorego na POChP (np. przy wizycie w gabinecie lekarskim lub Szpitalnym Oddziale Ratunkowym) oraz do monitorowania tlenoterapii w warunkach szpitalnych. Na jego podstawie nie można niestety zalecić przewlekłej domowej tlenoterapii; do tego celu konieczne jest wykonanie gazometrii krwi tętniczej. Pulsoksymetria nie pozwala na ocenę zawartości dwutlenku węgla we krwi, dlatego w czasie monitorowania tlenoterapii u chorych na POChP zwykle konieczne bywa również wykonanie gazometrii.

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Lekarze odpowiadają na pytania

  • Wnęki naczyniowe
    Opis RTG kl. piersiowej: „Płuca bez zmian naciekowych. Serce niepowiększone. Wnęki wydatniejsze, naczyniowe. Kąty przeponowo-żebrowe wolne”. Co oznaczają wydatniejsze wnęki naczyniowe?
  • Dobór preparatu w leczeniu POChP
    Jakie leki są najskuteczniejsze przy stosunkowo ciężkiej POChP?

Gdzie się leczyć

Lekarz specjalista
Pulmonolog
Szukaj
Szpitale, przychodnie, gabinety
Pulmonologia
Szukaj

Zadaj pytanie ekspertowi:

Lekarze komentują