18 grudnia 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
POChP - Medycyna Praktyczna: Lekarze pacjentom
medycyna praktyczna dla pacjentów

Ciężki, przewlekły kaszel

Poleć:
Udostępnij:
20.12.2012

Pytanie nadesłane do redakcji

Potrzebna mi pomoc, nie wiem, co mam robić. Od 1985 roku walczę z męczącym kaszlem, byłam w różnych szpitalach, poradniach, sanatoriach, zużyłam ogromne ilości leków, przeszłam szereg badań i jak do tej pory nie postawiono diagnozy, nie znaleziono przyczyny tego kaszlu. Kaszlę w dzień i w nocy, są to ciężkie napady wraz z wymiotami, katarem i łzawieniem. Proszę o pomoc lub poradę, gdzie powinnam się udać, do jakiego lekarza lub konsultanta przewlekłych niezdiagnozowanych chorób.

Odpowiedziała

lek. med. Iwona Witkiewicz
specjalista chorób płuc
Ordynator Oddziału Chorób Płuc i Gruźlicy Specjalistycznego Szpitala im. Prof. A. Sokołowskiego w Szczecinie
Konsultant wojewódzki w dziedzinie chorób płuc i gruźlicy województwa zachodniopomorskiego

Kaszel jest odruchem obronnym, który ma chronić drogi oddechowe przed szkodliwymi czynnikami zarówno zewnętrznymi, jak i wewnętrznymi. Kaszel może być także efektem świadomego działania.

Do napadów kaszlu dochodzi po podrażnieniu receptorów czuciowych czynnikami mechanicznymi (kurz, śluz, ciało obce), chemicznymi (nikotyna, kwas cytrynowy) czy zapalnymi. Receptory kaszlu znajdują się przede wszystkim w nabłonku dróg oddechowych, tkance płucnej i ścianie oskrzeli, ale spotkać je można również poza układem oddechowym: w zatokach przynosowych, opłucnej ściennej, przeponie, przełyku, żołądku, osierdziu, błonie bębenkowej czy w przewodzie słuchowym zewnętrznym. Tę ostatnią lokalizację można sprawdzić podczas czyszczenia ucha - wkładanie patyczków czyszczących zbyt głęboko do ucha powoduje wówczas gwałtowny, niepowstrzymany kaszel.

Ta różnorodna lokalizacja receptorów kaszlu powoduje, że kaszel, który występuje we wszystkich nieomal chorobach płuc i oskrzeli, pojawia się także w schorzeniach pozapłucnych, a zwłaszcza w chorobach ucha zewnętrznego, w przewlekłych i ostrych zapaleniach zatok, w wadach serca, w chorobie refluksowej przełyku, niewydolności serca oraz urazach żeber i chorobach (urazach) przepony i opłucnej.

Za kaszel przewlekły uważa się kaszel trwający ponad 8 tygodni. Najczęstszymi przyczynami kaszlu przewlekłego są wg danych amerykańskich:

  1. Zespół ściekania wydzieliny po tylnej ścianie gardła (post nasal drip syndrom) - odpowiada on wg różnych statystyk za 8-70% przypadków przewlekłego kaszlu; jest spowodowany chorobami nosa (nieżyt infekcyjny, naczynioruchowy czy alergiczny) lub chorobami zatok przynosowych. Aby je rozpoznać lub wykluczyć, trzeba wykonać komplet badań laryngologicznych łącznie z tomografią komputerową zatok przynosowych.
  2. Astma (25-60% przypadków przewlekłego kaszlu); wymaga wykonania pełnej diagnostyki w poradni pulmonologicznej lub alergologicznej.
  3. Refluks żołądkowo-przełykowy (5-40% przypadków); w celu potwierdzenia lub wykluczenia choroby refluksowej przełyku należy wykonać tzw. pehametrię przełyku lub podjąć minimum trzytygodniowe leczenie inhibitorami pompy protonowej (IPP).

Relatywnie częstą przyczyną kaszlu są działania uboczne leków, a najczęściej inhibitorów konwertazy angiotensyny, które są powszechnie używane w leczeniu nadciśnienia tętniczego; w takich przypadkach należy wymienić lek na lek hipotensyjny z innej grupy i obserwować reakcję chorego. Kaszel polekowy ustępuje w różnym czasie od 1 tygodnia do 3 miesięcy. Oczywiście kaszel polekowy dotyczy nie tylko leków na nadciśnienie, ale także wielu innych leków, w tym paradoksalnie leków wziewnych stosowanych często do leczenia kaszlu.

Po wykluczeniu najczęstszych przyczyn należy rozszerzyć diagnostykę kaszlu o wziernikowanie oskrzeli (bronchofiberoskopia), pełną diagnostykę kardiologiczną (m.in. EKG, UKG, próba wysiłkowa), mikrobiologiczną (np. przewlekłe zakażenie spowodowane przez Chlamydia pneumoniae lub Mycoplasma pneumoniae), mikologiczną (grzybice dróg oddechowych), test potowy (w celu wykluczenia mukowiscydozy) i inne, uzależniając panel tych badań od szczegółowych danych z wywiadu od chorego (rodzaj pracy, narażenie na czynniki drażniące w miejscu pracy i środowisku domowym, choroby towarzyszące, choroby przebyte itd.).

Nie wolno jednak zapominać, że częstą przyczyną kaszlu jest prosty nieżyt u palacza, długo niedający zmian ani w radiogramie klatki piersiowej, ani w badaniach spirometrycznych. W każdym przypadku przewlekłego kaszlu należy więc pouczyć chorego o konieczności zaprzestania palenia tytoniu.

Po wykluczeniu wszystkich opisanych powyżej przyczyn kaszlu należy pomyśleć o tzw. przewlekłym kaszlu idiopatycznym. Występuje w nim miernie nasilony stan zapalny i "samonapędzający" się mechanizm uszkodzenia nabłonka dróg oddechowych podczas napadów kaszlu. Chorzy ci wykazują nadmierną odpowiedź na kapsaicynę, a u jego podstaw leży SHR - czuciowa nadwrażliwość dróg oddechowych - spowodowana nadekspresją receptorów TRPV1. W leczeniu stosuje się leki przeciwkaszlowe.

Występuje również kaszel psychogenny. Charakterystyczne jest jego ustępowanie podczas snu i niewystępowanie w ciągu pierwszej godziny po obudzeniu.

Jak widać z powyższego, w diagnozowaniu kaszlu konieczne są wykonywane kolejno, w oparciu o wywiad, szerokie badania pulmonologiczne, alergologiczne, laryngologiczne, gastrologiczne, kardiologiczne i na koniec, po wykluczeniu innych przyczyn, psychologiczno-psychiatryczne.

Piśmiennictwo:

Antczak A. (red.): Pulmonologia. Medical Tribune POLSKA, Warszawa 2010
Kuna P., Pierzchała W., Jankowski M.: Astma i POChP w pytaniach i odpowiedziach. Medycyna Praktyczna, Kraków 2008
Chazan R.(red.): Pneumonologia praktyczna. α-medica Press, Warszawa 2005

Poleć:
Udostępnij:

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Lekarze odpowiadają na pytania

  • Czy moje objawy wskazują na POChP?
    Od kilku miesięcy zmagam się z nawracającymi przeziębieniami, którym czasem towarzyszy kaszel, a czasem nie (ból gardła, ucha i ogólne rozbicie to norma).
  • Koncentrator tlenu – problemy w użytkowaniu
    Mój tato choruje na POChP i korzysta z koncentratora tlenu. Czy konieczne jest stosowanie nawilżacza, jeżeli tlen podawany jest przez wąsy tlenowe? Ciągle narzeka, że skrapla mu się woda i przez to się wybudza.

Gdzie się leczyć

Lekarz specjalista
Pulmonolog
Szukaj
Szpitale, przychodnie, gabinety
Pulmonologia
Szukaj

Zadaj pytanie ekspertowi:

Lekarze komentują